रोजगारनिर्मितीच्या संधींचे स्वागत, पण स्थानिकांच्या आरोग्याचा आणि शेतीचा प्रश्न ऐरणीवर; प्रदूषण नियंत्रण मंडळाने तातडीने लक्ष देण्याची नागरिकांची मागणी
योगेश राऊत
दौंड तालुक्यातील पाटस परिसरात विविध औद्योगिक कंपन्यांचे आगमन झाल्याने रोजगारनिर्मितीला चालना मिळाली आहे. औद्योगिकीकरणामुळे परिसराच्या आर्थिक विकासाला हातभार लागत असला, तरी दुसरीकडे वाढते वायू आणि जलप्रदूषण, दूषित होत चाललेले पाणी, शेतीवर होणारे दुष्परिणाम आणि पर्यावरणाचा ऱ्हास यांबाबत स्थानिक नागरिकांमधून चिंता व्यक्त केली जात आहे. रोजगाराच्या संधींचे स्वागत करताना पर्यावरणाचे रक्षण आणि स्थानिकांच्या आरोग्याचा प्रश्नही तितकाच महत्त्वाचा असल्याचे मत नागरिकांकडून व्यक्त होत आहे.
पाटस परिसरात नव्याने सुरू झालेल्या औद्योगिक प्रकल्पांमुळे अनेकांना रोजगाराच्या संधी उपलब्ध झाल्या आहेत. मात्र, या कंपन्यांमध्ये स्थानिक तरुणांना अपेक्षित प्रमाणात रोजगार मिळत नसल्याची तक्रार नागरिकांकडून केली जात आहे. स्थानिकांच्या जमिनी, परिसरातील नैसर्गिक साधनसंपत्ती आणि पर्यावरणावर औद्योगिकीकरणाचा परिणाम होत असताना रोजगाराच्या बाबतीत मात्र बाहेरील कामगारांना प्राधान्य दिले जात असल्याची भावना स्थानिकांमध्ये निर्माण झाली आहे. त्यामुळे औद्योगिक विकासाचा लाभ स्थानिकांनाही समान प्रमाणात मिळावा, अशी मागणी जोर धरू लागली आहे.
दौंड तालुक्यातील कुरकुंभ औद्योगिक वसाहतीतील प्रदूषणाच्या समस्येमुळे परिसरातील नागरिक यापूर्वीपासूनच त्रस्त आहेत. अशा परिस्थितीत पाटस परिसरातही औद्योगिक प्रकल्पांची संख्या वाढत असल्याने प्रदूषणाच्या समस्येत आणखी भर पडण्याची भीती व्यक्त केली जात आहे. औद्योगिक विकासाच्या नावाखाली पर्यावरणाचा समतोल बिघडू नये, यासाठी संबंधित यंत्रणांनी वेळीच उपाययोजना करणे आवश्यक आहे.
पाटस परिसरातील सिमेंट कंपन्यांमधून बाहेर पडणाऱ्या धुळीमुळे आजूबाजूच्या शेतीवर विपरीत परिणाम होत असल्याच्या तक्रारी शेतकऱ्यांकडून केल्या जात आहेत. पिकांवर धुळीचे थर साचणे, जमिनीच्या सुपीकतेवर होणारे संभाव्य परिणाम आणि शेती उत्पादनावर होणारा परिणाम याबाबत शेतकऱ्यांमध्ये चिंता आहे. शेती हा ग्रामीण भागातील अर्थव्यवस्थेचा महत्त्वाचा आधार असल्याने औद्योगिक प्रदूषणामुळे शेतीचे नुकसान होणार नाही, याची दक्षता घेणे गरजेचे आहे.
औद्योगिक कंपन्यांमधून निर्माण होणारे सांडपाणी, त्यावर केली जाणारी प्रक्रिया आणि त्याची विल्हेवाट याबाबतही नागरिकांनी प्रश्न उपस्थित केले आहेत. कंपन्यांमधील सांडपाणी कोणत्या ठिकाणी सोडले जाते, त्यावर प्रक्रिया केली जाते का, तसेच भूजल आणि परिसरातील जलस्रोतांवर त्याचा काही परिणाम होत आहे का, याची सखोल तपासणी होणे आवश्यक आहे. पाणी दूषित होण्याच्या तक्रारींची गांभीर्याने दखल घेऊन संबंधित विभागाने पाण्याचे नमुने तपासावेत, अशी मागणी होत आहे.
पाटस परिसरातील औद्योगिक कंपन्यांमधून होणारे वायुप्रदूषण, जलप्रदूषण आणि ध्वनिप्रदूषण यांची महाराष्ट्र प्रदूषण नियंत्रण मंडळाने प्रत्यक्ष पाहणी करून तपासणी करावी, अशी मागणी नागरिकांकडून केली जात आहे. कंपन्यांकडून प्रदूषण नियंत्रणासाठी आवश्यक यंत्रणा कार्यरत आहेत का, पर्यावरणविषयक नियमांचे पालन केले जाते का, तसेच सांडपाणी प्रक्रिया प्रकल्पांची स्थिती काय आहे, याची पडताळणी करणे गरजेचे आहे.
औद्योगिक कंपन्यांनीही सामाजिक जबाबदारीचे भान ठेवून स्थानिक नागरिकांच्या आरोग्याला आणि पर्यावरणाला प्राधान्य देणे आवश्यक आहे. प्रदूषण रोखण्यासाठी प्रभावी उपाययोजना करणे, स्थानिक तरुणांना रोजगाराच्या संधी उपलब्ध करून देणे आणि पर्यावरणपूरक औद्योगिक विकास साधणे ही काळाची गरज बनली आहे.
औद्योगिकीकरणामुळे रोजगार मिळावा, आर्थिक विकास व्हावा; मात्र त्यासाठी स्थानिक नागरिकांना प्रदूषणाचा त्रास सहन करावा लागणे आणि शेतीचे नुकसान होणे योग्य नाही. पाटसचा औद्योगिक विकास हा पर्यावरणपूरक आणि स्थानिकांच्या हिताचा असावा, अशी अपेक्षा नागरिकांकडून व्यक्त होत आहे.
