‘शापित’, ‘एक होता विदूषक’ आणि ‘झपाटलेला’मधील भूमिका अजरामर; वयाच्या ७३ व्या वर्षी पुण्यात घेतला अखेरचा श्वास
योगेश राऊत
दि. १२ ऑक्टोबर २०२६ :मराठी चित्रपटसृष्टीतील ज्येष्ठ अभिनेत्री आणि प्रसिद्ध लावणी कलावंत मधू कांबीकर यांचे सोमवारी (दि. १२) पुणे येथे प्रदीर्घ आजाराने निधन झाले. त्या ७३ वर्षांच्या होत्या. त्यांच्या निधनाने मराठी चित्रपटसृष्टी, नाट्यविश्व आणि पारंपरिक लोककलेच्या क्षेत्रातील एक प्रभावी व्यक्तिमत्त्व काळाच्या पडद्याआड गेले आहे. त्यांच्या निधनाने कलाक्षेत्रात शोककळा पसरली आहे.
मधू कांबीकर यांनी आपल्या कलाप्रवासाची सुरुवात पारंपरिक लोककलेतून केली. लावणी आणि तमाशाच्या फडात आपल्या नृत्यकौशल्याने रसिकांची मने जिंकत त्यांनी पुढे चित्रपटसृष्टीत प्रवेश केला. ग्रामीण जीवनशैली, बोलीभाषा आणि सर्वसामान्य स्त्रियांच्या भावविश्वाचे प्रभावी दर्शन घडविणारा त्यांचा अभिनय हे त्यांच्या कलावैशिष्ट्याचे महत्त्वाचे अंग होते.
२८ जुलै १९५३ रोजी बीड जिल्ह्यात जन्मलेल्या मधू कांबीकर यांनी प्रतिकूल परिस्थितीतही स्वतःच्या कलागुणांच्या बळावर मराठी मनोरंजनविश्वात स्वतंत्र ओळख निर्माण केली. लावणी सादर करताना नृत्य, अभिनय आणि भावाभिव्यक्ती यांचा सुरेख संगम घडविण्याची त्यांची शैली विशेष लोकप्रिय होती.
ज्येष्ठ दिग्दर्शक राजदत्त यांच्या ‘शापित’ या चित्रपटातील भूमिकेमुळे मधू कांबीकर यांच्या अभिनयाची विशेष दखल घेतली गेली. या चित्रपटातील त्यांच्या प्रभावी अभिनयाने त्यांना मराठी चित्रपटसृष्टीत महत्त्वाचे स्थान मिळवून दिले. त्यानंतर त्यांनी विविध चित्रपटांतून आपल्या अभिनयाची वेगळी छाप उमटवली.
‘एक होता विदूषक’, ‘झपाटलेला’, ‘डेबू’, ‘हेच माझं माहेर’, ‘राघुमैना’ आणि ‘येऊ का घरात’ यांसारख्या चित्रपटांतील त्यांच्या भूमिका प्रेक्षकांच्या स्मरणात राहिल्या. विनोदी, भावनिक तसेच ग्रामीण जीवनाशी निगडित व्यक्तिरेखा त्यांनी सहजतेने साकारल्या. चरित्र भूमिकांनाही आपल्या अभिनयाच्या जोरावर त्यांनी वेगळी उंची प्राप्त करून दिली
मधू कांबीकर या केवळ अभिनेत्री नव्हत्या, तर त्या अस्सल लावणी परंपरेच्या अभ्यासक आणि सादरकर्त्याही होत्या. पारंपरिक लावणीचे सौंदर्य, तिच्यातील अभिनयप्रधानता आणि ग्रामीण संस्कृतीचे प्रतिबिंब त्यांनी आपल्या सादरीकरणातून जपले. लोककलेला प्रतिष्ठा मिळवून देण्यासाठी त्यांनी अनेक वर्षे योगदान दिले.
चित्रपट, व्यावसायिक रंगभूमी, लोकनाट्य आणि दूरदर्शन अशा विविध माध्यमांत त्यांनी काम केले. त्यांच्या कलाप्रवासात अनेक सन्मान आणि पुरस्कारांची भर पडली. अभिनयासोबतच लोककलेविषयी असलेली निष्ठा आणि मेहनत यामुळे त्यांचे नाव मराठी सांस्कृतिक विश्वात आदराने घेतले जाते.
मधू कांबीकर यांना काही वर्षांपूर्वी पक्षाघाताचा झटका आला होता. त्यानंतर त्यांच्या प्रकृतीवर परिणाम झाला आणि त्यांना अभिनयापासून काही काळ दूर राहावे लागले. गेल्या काही वर्षांपासून त्या आजाराशी झुंज देत होत्या. अखेर सोमवारी त्यांची प्राणज्योत मालवली.
त्यांच्या निधनाने मराठी चित्रपटसृष्टीने एक अनुभवी अभिनेत्री, लावणी क्षेत्राने एक निष्ठावंत कलावंत आणि रसिकांनी आपल्या अभिनयातून आनंद देणारी कलाकार गमावली आहे. त्यांच्या भूमिका, लावणीचे सादरीकरण आणि लोककलेप्रती असलेली बांधिलकी यांमुळे त्या कायम रसिकांच्या स्मरणात राहतील.
